Skip to content
HelpEen demo aanvragen
Emissies van de waardeketen: Wat ze zijn en hoe u ze effectief kunt beheren

Emissies van de waardeketen: Wat ze zijn en hoe u ze effectief kunt beheren

Verstoringen in de toeleveringsketen brengen bedrijven kosten met zich mee

1,6 biljoen dollar

wat betreft het groeipotentieel van de jaaromzet.

Naarmate de druk om klimaatverantwoordelijkheid te tonen toeneemt, wordt van organisaties verwacht dat ze verder kijken dan hun eigen muren. Het volstaat niet langer om de uitstoot van interne activiteiten of ingekochte energie te verminderen; toezichthouders, investeerders en klanten verwachten nu volledige transparantie over de gehele waardeketen. Dit houdt in dat de uitstoot in verband met leveranciers, logistiek, productgebruik en zelfs afvalverwerking moet worden gemeten, beheerd en gerapporteerd.

Voor leidinggevenden op het gebied van compliance vormt deze verschuiving zowel een uitdaging als een cruciale kans. Emissies in de waardeketen, ook wel scope 3-emissies genoemd, zijn doorgaans verantwoordelijk voor het overgrote deel van de CO₂-voetafdruk van een bedrijf. Tegelijkertijd zijn ze het moeilijkst aan te pakken. Nu wetgeving inzake informatieverschaffing, zoals de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) van de EU en de Californische wet SB 253, van kracht wordt, moeten organisaties doortastende maatregelen nemen om grip te krijgen op deze indirecte emissies en zich aan te passen aan internationale klimaatkaders.

Wat zijn emissies in de waardeketen?

Emissies in de waardeketen vertegenwoordigen de indirecte broeikasgasemissies die zich voordoen binnen het bredere zakelijke ecosysteem van een onderneming. Deze worden volgens het Greenhouse Gas Protocol ingedeeld in scope 3 en geven de emissies weer die niet door de onderneming zelf worden gegenereerd, maar door de activiteiten waarvan zij afhankelijk is, zowel in de toeleverings- als in de afzetketen.

In tegenstelling tot scope 1- en scope 2-emissies, die voortkomen uit de bedrijfsactiviteiten of het energieverbruik van een organisatie, omvat scope 3 alles van de winning van grondstoffen en de productie bij leveranciers tot het gebruik en de verwijdering van eindproducten. Dit omvat categorieën zoals transport in de toeleveringsketen, zakenreizen, afval dat tijdens de bedrijfsvoering ontstaat, en distributie in de afzetketen en het einde van de levensduur van producten.

Voor de meeste organisaties zijn scope 3-emissies niet alleen aanzienlijk, maar zelfs doorslaggevend. Uit sectoroverschrijdend onderzoek blijkt keer op keer dat deze emissies het grootste deel van de klimaatimpact van bedrijven uitmaken, vaak wel 70% tot 90% van de totale uitstoot. Zonder hier iets aan te doen, blijft elke netto-nulstrategie onvolledig.

De uitstoot in de waardeketen is ook de plek waar veel van de grootste risico’s en kansen liggen. Deze uitstoot brengt inefficiënties, kwetsbaarheden in de toeleveringsketen en knelpunten voor decarbonisatie aan het licht, en wordt in snel tempo een belangrijk aandachtspunt voor regelgevende instanties en beleggers.

Het GHG Protocol verdeelt scope 3 in 15 afzonderlijke categorieën die zowel upstream- als downstream-effecten omvatten. Hiertoe behoren emissies afkomstig van de productie van ingekochte goederen en diensten, logistieke diensten van derden, zakenreizen, woon-werkverkeer van werknemers, geleasde activa, effecten tijdens de gebruiksfase en de verwijdering van producten. Het raamwerk stelt bedrijven in staat om vast te stellen waar emissies vandaan komen en hoe deze door middel van strategische maatregelen kunnen worden beheerd of teruggedrongen.

Waarom emissies in de waardeketen van belang zijn

Inzicht krijgen in waar emissies ontstaan, is de eerste stap, maar pas als we weten waarom ze ertoe doen, kunnen we op basis van die metingen zinvolle maatregelen nemen. Naarmate de klimaatcrisis zich verder verscherpt, zijn emissies in de waardeketen een centraal aandachtspunt geworden, niet alleen voor duurzaamheidsteams, maar ook voor afdelingen op het gebied van naleving, financiën, inkoop en risicobeheer. Deze emissies staan nu in de schijnwerpers van toezichthouders, investeerders, klanten en het maatschappelijk middenveld.

Een verborgen factor achter de CO₂-voetafdruk

Voor de meeste organisaties ligt het grootste deel van hun klimaatvoetafdruk buiten hun directe controle. De uitstoot in de waardeketen is doorgaans goed voor 70% tot 90% van de totale uitstoot van broeikasgassen door bedrijven. Toch richten veel bedrijven het grootste deel van hun inspanningen nog steeds op scope 1 en scope 2, waarbij de nadruk ligt op interne activiteiten en energieverbruik. Hierdoor blijft het grootste deel van hun klimaatimpact onopgelost en wordt het succes van strategieën voor emissiereductie ondermijnd.

Regelgeving die de lat hoger legt

Wereldwijde toezichthouders maken het duidelijk: emissies in de waardeketen maken deel uit van de nalevingsvereisten.

  • De EU-richtlijn inzake duurzaamheidsverslaglegging door ondernemingen (CSRD), met de daaraan ten grondslag liggende Europese normen voor duurzaamheidsverslaglegging (ESRS), schrijft gedetailleerde informatieverschaffing voor over alle drie de emissiescopes.
  • In de Verenigde Staten zal het Californische wetsvoorstel SB 253 grote bedrijven verplichten om vanaf 2027 hun scope 3-emissies te rapporteren, waarbij de overgang van een ‘safe harbor’-regeling naar een ‘limited assurance’-regeling tegen 2030 zal plaatsvinden.
  • Op mondiaal niveau zorgt de door de International Sustainability Standards Board (ISSB) uitgegeven IFRS S2-standaard er nu voor dat scope 3 wordt opgenomen in klimaatgerelateerde financiële verslaglegging, waardoor de behoefte aan betrouwbare gegevens over de toeleveringsketen op de kapitaalmarkten nog groter wordt.

Zoals we later zullen zien, staat in elk van deze kaders de scope 3-gegevens centraal. Organisaties die geen duidelijk beeld kunnen geven van de uitstoot in hun waardeketen, zullen steeds meer onder de loep worden genomen door toezichthouders en zullen niet voldoen aan de basisverwachtingen op het gebied van naleving.

Veranderende marktverwachtingen

Naast regelgeving neemt ook de druk van belanghebbenden toe. Institutionele beleggers willen inzicht krijgen in de volledige omvang van de klimaatblootstelling. Multinationale inkopers integreren CO₂-maatstaven in hun inkoopbeslissingen, terwijl ESG-beoordelingsbureaus kritische vragen stellen over de kwaliteit van de gegevens, de geloofwaardigheid van de doelstellingen en de betrokkenheid in de waardeketen. Omgekeerd krijgen bedrijven die aantonen dat ze de uitstoot in hun waardeketen onder controle hebben, erkenning. Duidelijke gegevens, wetenschappelijk onderbouwde doelstellingen en een op samenwerking gerichte betrokkenheid van leveranciers bouwen vertrouwen op en versterken de ESG-positie over de hele linie.

De klimaatdoelstellingen hangen ervan af

Toezeggingen om klimaatneutraal te worden zijn inmiddels de norm in alle sectoren, maar slechts weinig daarvan zullen worden gerealiseerd zonder de uitstoot in de toeleveringsketen aan te pakken. Het Science Based Targets-initiatief (SBTi) eist dat bedrijven scope 3 opnemen in hun kortetermijndoelstellingen als deze 40% of meer van de totale uitstoot uitmaakt. Die drempel wordt in de meeste sectoren ruimschoots overschreden.

Bovendien vereist het 1,5 °C-traject van het Akkoord van Parijs een grootschalige decarbonisatie van de waardeketen. Of u nu streeft naar SBTi-validatie, interne netto-nuldoelstellingen of erkenning als klimaatleider: het terugdringen van scope 3 is onontkoombaar en moet centraal staan in uw decarbonisatiestrategieën.

Regelgeving die maatregelen op het gebied van Scope 3 verplicht stelt

Het regelgevingskader voor de rapportage van emissies ondergaat een snelle transformatie. Waar dit vroeger beperkt bleef tot vrijwillige rapportage en operationele grenzen, reiken de huidige voorschriften nu diep in de waardeketen, waardoor Scope 3-emissies nu duidelijk onder de nalevingsverplichtingen vallen.

Deze verschuiving wordt ingegeven door een wereldwijde consensus: zonder transparantie over indirecte emissies kunnen klimaatrisico’s niet nauwkeurig worden gemeten, beheerd of beperkt. Als gevolg daarvan komen nationale en internationale regelgevingskaders steeds meer tot de gezamenlijke verwachting dat bedrijven verantwoording moeten afleggen voor hun volledige koolstofvoetafdruk, inclusief de emissies die verband houden met leveranciers, partners, logistiek en effecten in de toeleveringsketen.

EU CSRD & ESRS

De EU-richtlijn inzake duurzaamheidsverslaglegging door bedrijven (CSRD), die vanaf 2024 geleidelijk van kracht wordt, betekent een ingrijpende verandering in de klimaatrapportage door bedrijven. Bedrijven die onder de CSRD vallen, moeten gedetailleerd verslag uitbrengen over scope 1, 2 en 3, volgens de Europese normen voor duurzaamheidsverslaglegging (ESRS). Dit omvat zowel upstream-emissies van ingekochte goederen en diensten als downstream-emissies als gevolg van het gebruik en de verwijdering van producten. Voor veel bedrijven is dit de eerste keer dat zij wettelijk verplicht zijn om de effecten op de waardeketen op grote schaal te kwantificeren en openbaar te maken.

Californië SB 253

De Climate Corporate Data Accountability Act (SB 253) van Californië breidt de verplichte rapportage van emissies uit naar bedrijven met een omzet van meer dan 1 miljard dollar die actief zijn in de staat. Vanaf 2026 moeten bedrijven hun scope 1- en scope 2-emissies rapporteren, terwijl de rapportage van scope 3-emissies uiterlijk in 2027 moet plaatsvinden, binnen een overgangsperiode. Tegen 2030 moeten de scope 3-gegevens voldoen aan normen voor beperkte zekerheid, wat duidt op een langetermijnverbintenis van de regelgever tot transparantie in de waardeketen.

IFRS S2 (ISSB Global Standard)

De International Sustainability Standards Board (ISSB) heeft IFRS S2 geïntroduceerd om een wereldwijde basislijn te creëren voor klimaatgerelateerde informatieverschaffing in financiële rapportage. Scope 3 wordt standaard opgenomen als het materiaal betreft (wat voor de meeste organisaties het geval is). Deze norm wordt snel toegepast op de kapitaalmarkten en door regelgevers die streven naar afstemming tussen financiële informatieverschaffing en klimaatrisico's.

SBTi-criteria voor klimaatdoelstellingen van bedrijven

Naast openbaarmaking wordt ook actie gereguleerd, met name via het Science Based Targets-initiatief. Om in aanmerking te komen voor SBTi-validatie, moeten bedrijven Scope 3-doelstellingen opnemen als deze emissies meer dan 40% van hun totale voetafdruk vertegenwoordigen. Het SBTi vereist ook dat bedrijven hun emissies kwantificeren met behulp van Greenhouse Gas (GHG)-protocolmethodologieën en de vooruitgang in de loop van de tijd aantonen. Nu duizenden bedrijven zich committeren aan op SBTi afgestemde doelstellingen, zijn Scope 3-reducties een kernonderdeel geworden van geloofwaardige klimaatstrategieën.

EU-mechanisme voor koolstofgrenscorrectie

Hoewel CBAM een handelsmechanisme is in plaats van een openbaarmakingsregel, heeft het ernstige implicaties voor Scope 3-tracking. De EU CBAM, die in 2023 is begonnen en in 2026 volledig van kracht wordt, brengt koolstofkosten met zich mee voor geïmporteerde goederen zoals staal, aluminium, cement en meststoffen. Om hieraan te voldoen, moeten importeurs de ingebedde emissies van producten van buiten de EU berekenen en rapporteren, waardoor in feite upstream Scope 3-zichtbaarheid van wereldwijde leveranciers vereist is.

Belemmeringen voor vooruitgang bij het beheer van emissies in de waardeketen

Hoewel het bewustzijn en de regeldruk rond Scope 3-emissies toenemen, blijft het een complexe onderneming om dat momentum om te zetten in actie. Emissies in de waardeketen omvatten duizenden gegevenspunten, meerdere niveaus van leveranciers en operationele activiteiten die ver buiten de directe controle van een bedrijf liggen. Voor veel organisaties is de weg naar nauwkeurige metingen en zinvolle mitigatie allesbehalve eenvoudig. De volgende uitdagingen behoren tot de meest voorkomende belemmeringen waarmee organisaties worden geconfronteerd bij het beheren en verminderen van de emissies van de waardeketen:

  • Gegevensverzameling en kwaliteit: Het vastleggen van betrouwbare scope 3-gegevens is bijzonder moeilijk. Leveranciers hebben vaak geen emissieboekhoudsystemen of de capaciteit om hun eigen scope 1- en 2-gegevens te meten, laat staan emissies toe te schrijven aan een specifieke klant. Als gevolg hiervan vertrouwen bedrijven vaak op schattingen van uitgaven, generieke emissiefactoren of sectorale proxy's.
  • Complexiteit van de scope: Het Greenhouse Gas Protocol schetst 15 categorieën van scope 3-emissies, elk met zijn eigen grenzen, gegevensbronnen en boekhoudmethoden. Van stroomopwaarts gekochte goederen tot stroomafwaartse productverwijdering, het scala aan activiteiten is enorm en ze zijn niet allemaal in gelijke mate van toepassing op alle sectoren. Het opbouwen van een volledige emissie-inventarisatie vereist een zorgvuldige scoping, prioritering en technisch inzicht.
  • Betrokkenheid van leveranciers: Deelname van leveranciers is van fundamenteel belang voor het koolstofvrij maken van de waardeketen, maar het blijft een belangrijke hindernis. Veel leveranciers, met name mkb's, zijn nog niet begonnen met het bijhouden van emissies of missen mogelijk de kennis, middelen of prikkels om dit te doen. Organisaties moeten investeren in opleiding, communicatie en samenwerking met leveranciers om vertrouwen op te bouwen en consistente rapportagepraktijken te stimuleren.
  • Verificatie en zekerheid: Nu regelgeving zoals SB 253 in Californië geleidelijk eisen stelt aan de verificatie door derden van scope 3-gegevens, neemt de vraag naar gekwalificeerde verificateurs sterk toe. De beperkte wereldwijde beschikbaarheid van koolstofauditors zorgt echter voor knelpunten. Voor bedrijven met grote of complexe toeleveringsketens kan het bereiken van beperkte of redelijke zekerheid voor emissies in de waardeketen jaren van planning en systeemgereedheid vergen.
  • Integratie en rapportage: Scope 3-gegevens bestaan niet in een vacuüm. Deze moeten worden geïntegreerd in bredere platforms voor koolstofboekhouding, ESG-openbaarmakingen en kaders voor klimaatstrategieën. Het afstemmen van gegevensinvoer tussen rapportagenormen, zoals CSRD, ISSB S2, CDP en SBTi, kan een logistieke uitdaging zijn, vooral voor multinationale organisaties met gefragmenteerde systemen.

Vijf stappen voor het beheer van emissies in de waardeketen

Nu de regeldruk toeneemt en de klimaatverwachtingen toenemen, vereist het effectief beheren van emissies in de waardeketen niet alleen gegevens, maar ook een strategie die is gebaseerd op bewezen kaders, geloofwaardige doelstellingen en samenwerking met leveranciers.

1. Gebruik het Greenhouse Gas (GHG)-protocol als basis

De Scope 3-norm van het GHG Protocol blijft de wereldwijde maatstaf voor het meten van indirecte emissies. Deze norm biedt gestructureerde richtlijnen voor het identificeren van relevante emissiecategorieën, het kiezen van berekeningsmethoden en het documenteren van aannames. Bedrijven moeten om te beginnen hun organisatorische en operationele grenzen duidelijk afbakenen en vervolgens de 15-categorieënstructuur van het Protocol toepassen om een volledige dekking te waarborgen. Door deze norm vanaf het begin te hanteren, wordt de consistentie gewaarborgd, de vergelijkbaarheid verbeterd en de afstemming met andere kaders ondersteund.

2. Stel een uitgebreide emissie-inventaris op

Een volledige scope 3-inventarisatie is essentieel voor het vaststellen van doelstellingen en het bijhouden van de voortgang. Volgens de richtlijnen van SBTi moeten bedrijven de uitstoot in alle relevante scope 3-categorieën kwantificeren voordat ze reductiedoelstellingen vaststellen. Dit verhoogt niet alleen de geloofwaardigheid, maar brengt ook knelpunten aan het licht die als leidraad kunnen dienen voor het nemen van maatregelen. Geef prioriteit aan traceerbaarheid door methodologieën, gegevensbronnen en betrouwbaarheidsniveaus te documenteren, met name wanneer er gebruik wordt gemaakt van schattingen. Transparantie is cruciaal voor het opbouwen van vertrouwen bij belanghebbenden en het voldoen aan verificatie-eisen.

 3. Leveranciers betrekken en ondersteunen

Betrokkenheid van leveranciers vormt de hoeksteen van succes op het gebied van Scope 3. Veel emissies worden veroorzaakt door partners in de toeleveringsketen, wat betekent dat reductiemaatregelen verder moeten reiken dan uw eigen bedrijfsactiviteiten. Zet gestructureerde betrokkenheidsprogramma’s op die bestaan uit trainingen voor leveranciers, enquêtes voor het verzamelen van CO₂-gegevens en technische ondersteuning. Richt u vooral op strategische en sterk emitterende leveranciers die een buitenproportionele invloed kunnen hebben op uw totale ecologische voetafdruk.

4. Afstemming tussen regelgevingskaders

Scope 3-rapportage wordt steeds vaker vereist in het kader van diverse regelgevingskaders, waaronder de CSRD, het CDP, de klimaatregels van de SEC, de TCFD en de ISSB. In plaats van dubbel werk te verrichten, kunt u ernaar streven de informatieverschaffing in alle standaarden op elkaar af te stemmen aan de hand van een consistente emissie-inventaris. Eén enkele, geverifieerde dataset kan aan meerdere rapportagebehoeften voldoen, de administratieve lasten verminderen en de gegevensintegriteit verbeteren. Door uw rapportagestructuur te stroomlijnen, zorgt u er bovendien voor dat u klaar bent voor de toekomst naarmate de wereldwijde regelgeving steeds meer op elkaar wordt afgestemd.

5. Plan voor verificatie en openbaarmaking

Nu er wetten zoals SB 253 zijn aangenomen die verificatie-eisen voor Scope 3 invoeren, is het van cruciaal belang om rekening te houden met verificatie door een derde partij. Begin met het opzetten van robuuste interne controles, het bijhouden van documentatie en het toepassen van erkende methodieken. Publiceer, waar mogelijk, uw emissiegegevens en methodieken om transparantie te tonen. Geverifieerde en traceerbare rapportage voldoet aan de verwachtingen van de regelgevende instanties en versterkt het vertrouwen van belanghebbenden.

Inzichten omzetten in actie

Het succesvol beheren van emissies in de waardeketen is meer dan naleving. Het is een basis voor veerkracht, geloofwaardigheid en operationele verbetering op de lange termijn. Maar zoals we hebben onderzocht, hebben organisaties geen gebrek aan uitdagingen. Inconsistente leveranciersgegevens, complexiteit van de regelgeving en beperkte interne capaciteit kunnen allemaal de vooruitgang vertragen.

Om vooruitgang te boeken zijn praktische oplossingen nodig. Toonaangevende bedrijven zoeken samenwerking met partners die hen kunnen helpen bij het integreren van emissiebeheer in hun systemen, toeleveringsketens en besluitvormingsprocessen. Met de juiste ondersteuning wordt wat complex lijkt, beheersbaar.

Digitale platforms helpen organisaties bij het automatiseren van gegevensverzameling, het bijhouden van de prestaties van leveranciers en het centraliseren van Scope 3-informatie in één overzicht. Door gebruik te maken van tools die gestandaardiseerde emissiebeoordelingen en scorekaarten bieden, kunnen bedrijven vaststellen waar de grootste effecten liggen, leveranciers effectiever betrekken en de voortgang duidelijk meten. Dit is met name waardevol bij de samenwerking met kleine en middelgrote leveranciers die wellicht niet over de middelen beschikken om zelf rapportages op te stellen.

Deze systemen ondersteunen ook afstemming tussen verschillende kaders, zoals het GHG Protocol, de CSRD en de SBTi. Wanneer scope 3-gegevens kunnen worden geïntegreerd in bredere ESG-rapportages en getoetst aan wettelijke vereisten, winnen bedrijven zowel aan transparantie als aan vertrouwen in hun informatieverschaffing.

Je volgende stap

EcoVadis brengt deze mogelijkheden op zo’n manier samen dat organisaties sneller vooruitgang kunnen boeken, met meer vertrouwen en minder risico’s. Van leveranciersbetrokkenheid tot CO₂-scorekaarten en het bijhouden van emissies: onze oplossingen zijn ontworpen om daadwerkelijke vooruitgang te boeken bij het koolstofarm maken van de waardeketen.

Boek vandaag nog een demo en ontdek hoe EcoVadis u kan helpen om scope 3 om te zetten van uw grootste uitdaging naar uw grootste klimaatvoordeel.